मोवाइल फोनको फाइदा अनेक

मोवाइल फोनको फाइदा भनेको खल्टीमा हाल्यो नेटवर्कले साथ दिएका ठाउँमा आएका फोन उठायो या मन लागेको नम्बर डायल गरो कुरा सुन्यो या सुनायो । सुरु सुरुमा यस्तै कामका लागि हुन्थ्यो मोवाइल फोनको प्रयोग । तर अचेल यसको कार्य क्षेत्र पनि फराकिलो भएको छ । एउटा कम्प्युटरले गर्ने धेरै कामहरु मोवाइल फोनको सेटबाट हुन थालेको छ । रेडियो विस्थापित भए मोवाइल फोन सेटका कारण । क्यामराको आवश्यकता पनि यसैबाट टार्न थालेका छन् मान्छेले । यसको मुख्य कार्य फोन त सवैले उपयोग गर्ने भए नै । तर तामिन मुग्लिन ओहर दोहर गर्ने झण्डै पाँच दर्जन विद्यार्थीले मोवाइल फोनको सेट फोन गर्न होइन कि गीत सुन्दै बाटो कटाउने साधनको रुपमा उपयोग गर्छन् ।
मुग्लिन बजार नेपालीलाई चिनाइ रहन पर्ने ठाउँ होइन । काठमाडौं जाने धेरैले मुग्लिनको भात खाएकै हुनु पर्छ । नारायणगढ बजारबाट ३६ किलो मिटर टाढा उत्तर पुर्वमा पर्ने मुग्लिन बजारबाट झण्डै डेढ घण्टा हिडेपछि पुगिन्छ तामिन गाउँ । बाटो सजिलो छैन । पातलो भए पनि जंगल छ । अनि उकालो भने जब्बर छ । सजिलो बाटो मुश्किलले पाँच प्रतिशत मात्रै होला । मुग्लिन माथिको त्यो टाँकुरामा जम्मा कक्षा पाँचसम्म पढाइ हुने एउटा प्राथामिक विद्यालय मात्रै छ । पाँच पास भएपछि विद्यार्थीहरु मुग्लिन झर्नु पर्छ छ कक्षा पढ्नलाई । अनि त्यो पट्यार लाग्दो बाटो कटाउने माध्यम बनेको छ मोवाइलमा बज्ने गीतहरु ।
चितवनमा धेरै एफएम छन् । नेपालको ४३ जिल्लामा सुनिने भनेर नथाक्ने एफएम पनि यहाँ छन् । तर विद्यार्थीहरु ओहर दोहर गर्ने त्यो पाटोमा चितवनका कुनै एफएम सुनिदैनन् । मुग्लिन चितवनमै पर्ने एउटा बस्ती हो । बरु उता पारिको गोरखा एफएम प्रष्ट सुनिन्छ उनीहरुको सेटमा । एफएमको गीत सुन्दै बाटो लाग्छन् विद्यार्थी । एफएममसधै गीत मात्रै आउँदैन त्यसैले मेमोरि कार्डको भर पर्छन् उनीहरु । छानीछानी मेमोरी कार्डमा भरेको म्युजिक बजाउँदै ओहर दोहर गर्दा बाटो कति बेला कट्छ पत्तै हुँदैन भन्छन् विद्यार्थी ।
मुग्लिनको त्रिभुवन बराहा माविमा कक्षा ७ मा पढ्ने तामिनका आकाश प्रजाले मोवाइल फोनको सेट पाइन्टको खल्तीमा छिराएका छन् । हेडफोनबाट मज्जाले गीत सुनेका छन् । उनीसँगै आएका सहपाठी प्रेम प्रजाको हेड फोन रहेनछ मज्जाले बाहिरै सुनिएको छ '....... जाउँहिड रेलैमा सरर गोरखा पल्टन ।' तामिनबाट कक्षा छदेखि १० सम्ममा पढ्न मुग्लिन झर्ने ६० जना भएको बताउँछन् आकास प्रजा । जस मध्ये आधाले मोवाइल फोनको सेट समातेको उनको भनाइ छ । त्यो फोन गर्न होइन गीत मात्रै सुन्नका लागि हो ।
कसैले त सिमकार्ड पनि राखेका हुँदैनन् भन्छन् प्रेम । सिमको ठाउँ मेमोरी कार्डले लिएको हुन्छ । अनि हेल्लो र हजुरभन्दा चल्तिका गीतहरुको आवाज गुन्जन्छ सेटहरुबाट । स्कुल पुगेपछि सवैले बिरालोले दिसा लुकाए जसरी झोलामा घुसारछन् मोवाइल सेट । 'गेटभन्दा वरै स्वीच अफ गर्छौ र राख्छौं' भन्छन् आकास । अनि जव स्कुल सकिएको लामो घण्टी बज्छ गेट बाहिर निस्केपछि मोवाइल अन हुन्छ । रिङ टोन बज्ला भन्ने छैन । कसैले पठाएर पेन्डिङमा बसेको म्यासेज डेलिभरी होला भन्ने पनि छैन । सिम कार्ड भएकाले एफएम पनि ट्युन गर्छन । हैन भने ग्यालरीमा गयो म्युजिक अप्सन दवायो । मन परेको गीत ओके गरो । फोन सेट नभएका अरु दुई चारजना पनि अघिपछि लाउँछन् । तामिन सुन्तलाको लागि प्रख्यात छ । त्यही बेचेको पैसाले बाबु आमाले किनेको मोवाइल स्कुल जाँदा छोरा छोरीको साथी भएको हो ।

विद्याको तिरसना

नेपालीमा उखानै छ जस्लाई तिर्खा लाग्छ उ खोलो धाउँछ । यो उखानको अर्थ खोल्न उदाहरण दिनु पर्दा अर्जुन बोहरा सुयोग्य पात्र ठहरिन सक्छन् । उनलाई विद्याको तिर्खा लागेको हो । त्यो तिर्खा मेटाउन उनी दिनहुँ चार घण्टा पैदल ओहर दोहर गर्छन् । नेपालीमा अर्को उखान पनि छ खाने मुखलाई जँगाले छेक्दैन । बोहरा शारिरिक अवस्थाले कम्जोर हुँदा हुँदै पनि ज्ञानको तिस्रना मेटाउन उनी उकाली ओराली जाने आउने गर्छन् दिनदिनै । यस अर्थमा बोहर दुई उखानको उदाहरण दिन मिल्ने गतिला व्यक्ति हुन ।
विस २०४७ सालमा जन्मेका बोहराको देब्रे हात राम्रोसँग चल्दैन । उमेर अनुसार हात बढेको त छ तर यो अरु सामान्य हात जस्तो आफै यता उता पटक्कै गर्दैन । दाहिने हातले समाएर जता लैजान्छ तव मात्रै उतै लाग्छ यो देब्रे हात । उनको देब्रे खुट्टो केही सानो छ । के भएर यस्तो भएको हो ? भनेर सोध्दा बोहराले 'सानैमा लडेपछि ययस्तो भएको हो' भन्ने आवाबुबाको उत्तर मात्रै दोहराउन सक्छन्, के भएको हो उनैलाई थाहा छैन । अनि उनको आँखा पनि सामान्य छैन । चस्मा लगाउने बोहराले टाढाको दैख्न सक्दैनन् ।
तर यति हृँदा हुदै पनि उनी स्कुल धाउन छाडेका छनन् । चितवन दारेचोक गाविसको वडा नं. ४ तामिना रहेको उनको घरबाट मुग्लिन बजारमा रहेको त्रिभुवन बराहा मावि आउन अरुलाई एक घण्टा लाग्छ । उनी दुई घण्टा लगाएर स्कुलसम्म आउँन् । जान पनि उति नै समय लाग्छ । बाटो सजिलो छैन । जंगलले ढाकेको बाटो उकालो र भिरालॊ छ । गेग्रेटो पनि भएकाले होस पुराएर हिड्नु पर्छ । तै पनि उनी निरन्तर स्कुल आइ रहेका छन् । उनी अहिले कक्षा १० मा पढ्छन् ।
गत वर्षको कक्षा १० को टेष्ट परीक्षमा उनी फेल भएछन् । हार नमानेर फेरि पढेका हुन् पास गरेरै छाड्ने प्रणका साथ । कक्षा १० मा पुगेपछि गाउँका धेरै तल मुग्लिन बजारमै कोठा खोजेर बस्छन् । ट्युशन कोचिङ पढ्छन् । तर पहाडी पाखोमा मिहनेत मजदुरी गर्ने अर्जूनका बाबु आमासँग त्यति धेरै धन छैन जसका कारण उनी बजारमै बसेर थप पढ्न सकुन । अनि उनी आफ्नो ताकतले जे जति भ्याउँछ त्यसैको आधारमा एसएलसी कटाउने योजनामा छन् । दुई दुई घण्टा हिडेर आइजाइ गर्दा उनको ज्यान थकाइले थिलो थिलो हुन्छ । थाकेको ज्यानले राम्रोसँग पढोस पनि कसरी । धन्न उनले घरको अरु काम गर्नु पर्दैन र केही राहत भएको छ ।
तीन भाइ र एक बहिनी मध्ये उनी जेठा हुन् । कान्छो भाइ र बहिनी पनि उनी पढेकै स्कुलमा कक्षा सातमा पढ्छन् । माइलो भाइ पढ्दा पढ्दै छाडेर माओवादीमा लाग्यो, अनि छापामार भएर क्यान्टोनमेन्टमा बस्यो । बाँकी रहेका भाइ र बहिनीलाई राम्रोसँग पढाउने र आफुले पनि सके जति, मिले जति पढ्ने अभिलाशा बोकेका छन् अर्जुनले । कक्षामा पाँचसम्म गाउँकै प्राथामिक विद्यालयमा पढे उनीहरुले । पाच पास भएपछि तल धाउनु पर्ने आपत आएको हो उनीहरुलाई ।
मुग्लिनको त्रिभुवन बराहा माविमा कक्षा छमा भर्ना भएका वर्ष अर्जुन फेल भएछन् । गाउँको स्कुलमा थोरै थिए मुग्लिनको स्कुलमा विद्यार्थी नै धेरै । नयाँ साथी नयाँ शिक्षक अनि अशक्त ज्यानले ओहर दोहर गर्नु पर्ने अवस्था ॥ जसका कारण फेल भए भन्छन् अर्जुन । त्यसरी नै गत वर्ष पनि उनले धक्का बेहोर्नु परो । तर हरेस नखाएका अर्जुन किताव बोकेर उकालो चढ्ने भिरालो झर्ने गरि रहेका छन् । ठाउँ ठाउँमा बनेका चौतारामा थकाइ मार्छन । सँगैका साथीले उछिने भनेर हतार पनि गर्दैनन् । विस्तारै हिडे पनि लक्ष्य भेटिनेमा उनी विश्वस्त छन् ।

केटो स्याहार्दै किसोर

एउटा नवलपरासी लौगाइँको नारायणीको भंगालोमा भेटिएको अर्को चितवनको मंगलपुर ज्ञानेश्वर सामुदायिक वनमा । सानैमा आमा गुमाएका गैंडाको यी दुई बच्चा केटो ले नारायणी र ज्ञानेश्वर भन्ने नाम मात्रै होइन आमाकै झै लाग्ने स्याहार पनि पाइरहेका छन् । चितवन निकुंजका गेम स्काउट २५ वर्षीय किसोर न्यौपाने यिनीहरुलाई रेखदेख गर्छन् ।
किसोर अविवाहित पनि हुन् । तर निकुंज आडैको जगतपुर गाउँका उनले निकुंजबाट पाएको जिम्मेवारी कुशल्ता पुर्वक पुरा गरिरहेका छन् । मान्छेका केटा केटी स्यहार्ने अनुभव समेत नभएका किसोरलाई यो जिम्मेवारी किन दियो त ? निकुंजका प्रमुख संरक्षण अधिकृत डा.नरेन्द्रमान बाबु प्रधान 'सानैदेखि गैंडाको सँगत गरेकाले उनको भर परेको हो' भन्छन् ।
निकुंजसँगै जोडिएको जगतपुरमा गैंडा खेतमा पस्छन् उस्तै परे घर आँगनमा पनि आइपुग्छन् । यति मात्रै होइन गैंडासँग नजिकिएको अरु अनुभव पनि छ किसोरसँग । एक पटक निकुंजको मुख्यालय कसरामा जंगे भन्ने बच्च गैंडा थियो । जंगॆ गाउँमा धेरै आउँथ्यो । उसैसँग खेल्थे किसोर । अनि त्यो सँगतले अहिले काम गर् यो ।
नाकमा िसंग हुने गैंडा अजंगको वन्य जन्तु हो । चितवन निकुंजमा पाइने गैंडाको नाकमा हुने त्यो एउटा िसंगलाई खाग भनिन्छ । खागका लागि गैंडा मार्छन तस्करहरु । जसका कारण यो जन्तु नासिदै गएको हो । त्यसो त यो अजंगको जनावर सुधो पनि हुँदैन । भेट्टाएमा मान्छेको ज्यानै लिन्छ यसले । मान्छेसँग नजिक नपर्दासम्म सानै भए पनि मान्छे देख्दा रिसाउँथ्यो ज्ञानेश्वर । तर जव मान्छेको सँगतमा परो बाख्राका पाठा जस्ता मिजासिला भए यी केटोहरु । अव ठुलो भए पनि उनीहरुमा आक्रमक स्वभाव त्यति रहँदैन ।
प्राकृतिक रुपमा यस्ता आक्रमक स्वभाव भएका जंगली जनावरको केटोहरु स्यार्न बिहान छबजे खोरमा पुग्छन् किसोर । राती आठ बजे काटेको बन्दा र आलु बाँटामा हालेर ढोका बन्द गरेपछि बल्ल उनले सुख पाउँछन् । छ बजे केटोहरुलाई दुध खुवाउनु पर्छ । बट्टाको धुलो दुध तातो पानीमा घोलेर खुवाउना साथ सर्वेत्तम पिठो दिने समय भइ सक्छ । सर्वोत्तम पिठो गहुँ मकै चामल भुटेर उनी आफै तयार गर्छन ।
बिहान १० बजे फेरि दुध खाएपछि केटोहरु खोरबाट निस्कन्छन् । अचे चर्न जंगल छिर्न थालेका छन् । असार तीन गते ल्याउँदा नारायणीको ठाउँ ठाउँमा चोट थियो । एउटा घाउँबाट तीन महिनासम्म पिप बग्यो । ज्ञानेश्वर भदौं १६ गते कसरा आइ पुगेको हो । आमा करेण्ट लागेर मरेपछि उ टुहुरो भएको थियो ।
सुरुमा आउँदा ख्याउटे र हिड्न पनि नसक्ने केटोहरु अहिले मोटाउँदै आएका छन् । चर्नका लागि यता उता जान लागे पनि दुध खाने बेला भयो कि कराउँदै खोर नजिक आउने गर्छन् । किसोरले दुध पिठो तयार पारि राखेका हुन्छन त्यो खाएर फेरि चर्न निस्कन्छन् । साँझ परेपछि त्यसरी नै फर्कन्छन् । चरेका बेलामा पनि किसोरको आँखा उनैमा हुन्छ ।
एउटाले चार पटकसम्म दुध खान्छ । त्यसैले एकजना व्यक्तिलाई पुरै समय उनीहरुको रेखदेखमा खटाउनु परेको प्रमुख संरक्षण अधिकृत डा.प्रधानले बताए । आहारमा मात्रै दिनको एक हजार रुपैयाँ खर्च हुने गरेको छ । यसरी हुर्काएको केटोहरु प्राकृतिक बाँसस्थानमा फर्कन सक्दैन । सरकारले उनीहरुलाई कहाँ राख्ने भन्ने निर्णय गर्न सक्छ । यसअघि कसरामा जंगे र व्युटी भन्ने गैंडाका बच्चा यसरी नै हुर्केका थिए । सरकारले ति दुवैलाई उपहार स्वरुप विदेश पठाएको थियो ।

सिता बाँचेमा मानवता पनि बाँच्नेछ

तिहार ताका बान्ता नरोकिएपछि श्रीमान अक्कलबहादुर थापा मगरले सिताकुमारीलाई अस्पताल लगे । उनको दुवै मृगौलाले काम नगरेको अस्पतालले पत्ता लगायो । रोग हो उपचारपछि निको हुन्छ । तर उपचारका लागि मनग्य पैसा लाग्दो रहेछ । नेपाल खानेपानी संस्थानको भरतपुर शाखामा ज्यालादारीमा चौकीदारी काम गरेका ४० वर्षीय अक्कलबहादुरको साथमा भने जति पैसा त छदै छैन सहयोग गर्न सक्ने अरु आफन्त पनि कोही छैन । वि।स। २०६१ सालको वर्षामा जुगेडी डाँडामा रहेको घर पहिरोका कारण गुमाएका अक्कलबहादुर अचेल फेरि एउटा नमिठो आशंकाले सधै तस्रन थालेका छन् । जम्मा ३३ वर्ष पुगेकी सिता पैसाकै कारणले उपचार विहिन भएर कुनै अनर्थ निम्तियो भने उनी मात्रै एक्ला पर्ने होइन चार सन्तान मात्रै टुहुरा पर्ने होइनन् साच्चै मानवता पनि मर्ने छ ।
अब सितालाई बचाउने एक मात्र ओषति भनेको मानवता मात्रै हो । दुवै मृगौलाले काम नगरेपछि उपचारमा झण्डै छ लाख रुपैयाँ नाघ्ने देखिएको छ । महिनाको सात हजार रुपैयाँ नतखा बुझेर छ परिवारको गुजरा चलाएका अक्कलबहादुरलाई एक दुई पैसा सहयोग गर्ने कोही न कोही निस्कियो भने सितामायाको उपचार सम्भव छ । नत्र भने अरु कुनै उपाए छैन । तुरुन्त उपचारका लासिग ल्याउ भनेको हो डाक्टरले तर पैसा नभएकाले उनले अस्पतालबाट झिकेर विरामी सितालाई डेरामा राखेका छन् । अचेल सिता बोल्न सक्दिनन् । शरीरको रंग उडेको छ । केही सुन्निए जस्तो पनि देखिन्छिन उनी । छोरा छोरी आमा हेरेर टालाउँछन् । अक्कलबहादुरको ओठ तालु सुकेको छ । केही उपाए लाग्छ कि भनेर यता यता भौतारिन छाडेका छैनन् ।
कसैले भन्यो गरिवहरुलाई त सरकारले पनि सहयोग गर्छ । उनी गाविस गए सिफरिस ल्याएर जिल्ला प्रशासन पुगे । जिल्ला प्रशासनले कागज बनाइ दियो र जिल्ला जन स्वास्थ्य जाउँ भन्यो । जिल्ला जन स्वास्थ्यले काठमाडौंको बनस्थलीमा रहेको राष्ट्रिय मृगौला रोग केन्द्रमा गएरु एउटा सिफारिस ल्याएर आउँ भन्यो । केही होला कि भनेर विरामी श्रीमती र ५देखि १४ वर्ष उमेरका चारजना लालाबाला छाडेर उनी बनस्थली पुगे । कागजमा निवेदन लेखे त्यो निवेदन अस्पताल प्रशासनमा दर्ता गराए । अस्पतालले दर्ता शुल्क ५० रुपैयाँ लियो । अनि उनी सिफारिस गर्ने डाक्टरको कोठामा पुगे ।
त्यो मान्छेका अगाडी पुग्दा अक्कलबहादुरले ठुलो आशा राखेका थिए । यो गरिवलाई केही न केही अवश्य सहयोग मिल्छ भन्ने विश्वास लिएका थिए । सुकिला डाक्टर सफा मन्दिर भित्र रहेको चिटिक्क परेका देउता जस्ता लागेका थिए । मन्दिरको मूर्ती चल्दैन उनले देउता ठानेका डाक्टरले आँखा नचाउन थाले । उनलाई नियाले साच्चै देउताको नजर परेझै भयो उनलाई । डाक्टरले हात चलाए कलम समाए । उनको निवेदनको पछाडी केही लेख्न थाले डाक्टरले । अक्कलबहादुरलाई लाग्यो अव पक्कै केही शुभ हुने छ ।
लेखेर भ्याएपछि अक्कलको निवेदन उनैलाई थमाइ दिए डाक्टरले । निवेदन पछाडी नजर लगि हाले उनले । 'डाक्टरले लेखेका थिए यहाँ उपचार नगराएका हुनाले सहयोगको सिफारिस गर्न मिल्दैन ।' अक्कलबहादुर अक्कन बक्क भए । अग्लो न अग्लो घरबाट कसैले घुचेटेर तल खसाइ दिए जस्तो भयो उनलाई । उनको ठाउँमा आफुलाई राखेर एक पटक हामीले सोचौत यो बेलामा हामी भक्कानिएर रुने थियौं कि थिएनौं । जे होस अक्कलबहादुर सम्हालिए । काठमाडौंबाट हिजो मंसिर २१ गते साँझ पख मात्रै डेरामा आइ पुगेका छन् । उनले अब आशा गरेको ठाउँ भनेको समुदाय मात्रै हो । यहाँबाट पनि बनस्थलीको जस्तै व्यवहार भए अक्कलबहादुरको सवै गुम्ने छ । छोराछोरी टुहुरो हुने छन् अनि मानवता हराएको पक्का हुने छ यो देशमा ।

यस्ता कार्यक्रम

केही दिनअघि बालकुमारी कलेजले अन्तराष्ट्रिय सेमिनार आयोजना गर्ने भन्यो श्र त्यसका बारेमा जानकारी गराउँन डाकिएको पत्रकार सम्मेलन समयमै सुरु गरेकोमा कलेजमा पि्र_िन्सपल चिरंजीवी श्रेष्ठको यसै ब्लगमा मुक्त कण्ठले प्रशंसा भयो । सभाको अध्यक्षता गर्ने व्यक्ति नआए पनि समय भइसकेकाले श्रेष्ठले कार्यक्रम सुरु गरेका थिए । तर जव अन्तराष्ट्रिय सेमिनारकै दिन आयो केही झुर कुराहरु पनि देख्न पाइयो । चार पाँचजना भारतीय विज्ञहरु आएका रहेछन् त्यसैका आधारमा सेमिनारलाई इन्टरनेशनलको रंग दिइयो । अनि इन्टरनेशनल भनिए पनि कलेज भित्रकै कुनै समारोह जस्तो प्रध्यापक संघ कर्मचारी संघ स्ववीयु मात्रै होइन जे जति विद्यार्थी संगठन छन् उनका प्रतिनिधिलाई पनि बोल्ने पालो दिइयो ।
हिजो मंसिर २० गते बिहान र दिउँसो दुईवटा कार्यक्रममा गइयो । बिहानको कार्यक्रम बालकुमारीको जस्तो नै रहेछ इन्टरनेशनल । कुरा के रहेछ भने नेपाल चलचित्र निर्देशक समाज भन्ने संस्था रहेछ काठमाडौंमा । त्यसले अन्तराष्ट्रिय कार्यशाला गर्ने भएछ चितवनमा । अनि यो बारेमा अन्तरकि्रया राखेछबिहानै आठ बजे नगरपालिकाको सभा कक्षमा । बुझ्दै गएको माघको पहिलो साता कार्यक्रम तय भइसकेको रहेछ । चलचित्रलाई सुधार गर्न छलफल गर्ने उद्देश्यले सो कार्यक्रम राखिएको रहेछ । तीन देशबाट चारजना विज्ञहरु त्यो बेला आएर नेपालका चलचित्र निर्देशकहरुमा कुरा राख्ने भए छन् ।
विज्ञ मात्रै बाहिरका थिए सहभागि सवै नेपाली । सिकाउने मान्छे मात्रै बाहिरका आउने भए भन्दैमा त्यसलाई अन्तराष्ट्रिय भन्न मिल्छ र खै । तै भारत र कोरियाबाट को को आउने हुन फिक्स भएको रहेछ । अमेरिकाबाट एकजना आउने भनेको को आउने हुन् नाम दिन सकेनन् आयोजकहरुले । अब हिजोको गोष्ठिको समिक्षा गरौं । समयमा सुरु नहुने नेपाली पारा कायमै थियो । बिहानै जाडोमा मान्छे बोलाएर धेरै आइसक्दा पनि केहीलाई कुरेर बसे आयोजकहरु । कार्यक्रम सुरु भयो । मंचमा भएका एक दर्जन कुर्ची सकिए । अनि कार्यक्रम सुरु भएको १५ मिनेट बितेको थियो या थिएन मंचकै एक तिहाइभन्दा बढी कुर्ची खाली देखिए ।
अन्तरकि्रयामा आएका व्यक्तिहरु आफु बोलेपछि बाहिरिए । रमाइलो त के भयो भने अतिथि बोल्दै गर्दा अन्तरकि्रयाका आयोजक मध्येका एकजना जो कार्यक्रमका सभापति पनि थिए उनी समेत मंचको कुर्चीमा थिएनन् । कुनै एफएमका भाइहरुले बोलाए उनी ओर्लिए अनि बार्दली तिर लागे । सभापति बिनाको कार्यक्रम टुहुरो भयो । सभाको मर्यादाको हिसावले मात्रै उनको उपश्थिति खड्केको होइन । अरुले के सल्लाह दिन्छन भनेर उनैले सो कार्यक्रम राखेका थिए । अनि यस्तो कार्यक्रममा अतिथिहरु बोल्दै गर्दा उनी आफै उठेर हिँड्न मिल्छ त ? फोटोमा जे जति खाली कुर्ची देखिएका छन् सुरुमा ति भरिएका थिए । १५ मिनेटपछि खाली भए । अनि बीचमा देखिएका एकजना व्यक्ति अतिथि हुन् । कार्यक्रमका सभापति त्यति बेला थिएनन् ।
अब दिउँसोको कार्यक्रमको चर्चा गरौं । बालकृष्ण थपलियाले निकै राम्रोसँग कार्यक्रम उद्घोषण गरेका हुन् । घाँटी फुट्ने गरेर उनले उद्घोषण गर्नु परे पनि मिठास छुटेको थिएन । पहिला अतिथिहरुको नाम बोलाएको बोलाइ गर्नु परो । पछि ल बोल्न आउ भनेको भन्यै गर्नु परो । अनि घाटीको के हालत भयो होला बालकृष्ण जीको । यो कार्यक्रम हो सूर्यभक्त पतनादेवि स्मृति कलेजको वार्षिकोत्सव तथा नेपाल प्रेस युनियन नवलपरासी शाखाको पुरस्कार वितरण समारोह । तर कार्यक्रममा यी दुई कुराकोभन्दा बढ्ता अरु कुराको महक र चमक थियो ।
कार्यक्रम पुरै काँग्रेसी पारामा गयो भन्दा सायद कसैले चित्त नदुखाउला । अव प्रमुख अतिथि नै काँग्रेसका वरिष्ठ नेता शेरबहादुर देउपा जो थियो । आशन ग्रहण नै पुरै काँग्रेसी तरिकाको । काँग्रेसहरु मंचमा कुर्चीमा बस्दैन् । कुशनमा बस्छन् त्यसरी नै बसे त्यहाँ सवै । साच्चै भनौ यो तरिका मलाई ठिक लाग्छ पलेटी मारेर बसेको राम्रो हो ।
काग्रेसका जो जो आएका थिए देउपाको साथ लागेर ति सवैले बोले । काँग्रेसका जिल्ला सभापतिले बोलॆ । मंचमा काँग्रेसका तीनना केन्द्रीय दिस्य थिए । एकजना सदस्य नवलपरासी घर भएका कृष्णचन्द्र नेपाली उनले बोल्नै परो । चन्द्रभण्डारी तार्किक कुरा गर्छन् पालो दिनै परो । शंकर भण्डारी सवै बोलेपछि छुटाउँदा अन्याय हुन जान्थ्यो ठाउँ दिनै परो । कार्यक्रमको सह आयोजक मध्येको प्रस युनियनका मध्यमांचल उपाध्यक्ष थिए सचिव थिए अनि केन्द्रीय अध्यक्ष नै आएका थिए सवैले कुरा राख्नै पाउनु परो । तर गाउँका काँग्रेसी नेताको स्तरको भाषण गरे उनीहरुले । पत्रकासर महासंघका केन्द्रीय अध्यक्ष धर्मेन्द्र झाले के भने कुन्नी उनको कुरा सुन्नै पाइएन भोक अत्याधिक लागेर खाजा खान गएका बेलामा आएछ उनको पालो ।
कलेजलाई सहयोग गर्ने पनि सम्मनित भए त्यो कार्यक्रममा । तर चार लाख दिएकोमा एक लाख भन्ने परेछ बिचरा । मध्यान्हबाट सुरु भएको कार्यक्रम सकिदा झमक्क साँझ परेको थियो । ४६साल पछाडी हो ठाउँ ठाउँमा नेता आउँथे बिहानदेखि भाषण सुरु गरेको साँझ पार्दथे । त्यति बेला जनता सुन्न उत्सुक थिए । फुस्रद पनि हुन्थ्यो । तर अचेल जनता नेताका कुरा सुन्न न त उत्सुक छन् नत उनीहरुलाई फुस्रद नै छ तर पनि कार्यक्रम उही ढर्रामा चल्छ । रिसानी माफ पाउँ । लागेको कुरा राखेको हो । हस्त नमस्कार ।

धोका दिनेलाई के भनौ र खै

राम्रा कुशन, ढाकाको कपडाको भिर्ने आकर्षक झोला । यस्ता समानहरु अरु पनि छन् जस्तै पैसा राख्ना मिल्ने महिलाका पस्र, मोवाइल फोन राख्न मिल्ने व्याग, क्यामराका खोल जुन ढाकाकै हुन् । यी सामानसँगै मैन बत्ती पनि छन् । राम्रा र खप्ने खालका यी सामान सृजना गर्ने हातहरु भने परिवारको साथ नपाएका िहंसा पिडित महिलाहरुका हुन् ।
उदयपुरकी एकजना युवती जो पाँच वर्षअघि मोटरसाइकल दुर्घटनामा पर्छिन् । बाबुले चलाएको मोटरसाइकलको पछाडी बसेकी उनी दुर्घटनाका कारण उनको कम्मरदेखि तलको भाग स्टीलले अडाएको छ । राम्रोसँग हिँडडुल गर्न गाह्रो हुन्छ । उनलाई कसैले आशा देखायो विहे गर्छु भन्ने । दुई वर्षअघि आशा देखाउनेसँग परिवारको सल्लाह बिनै उनी भागिन् ।
युवकले ल्याएर भक्तपुरमा राख्यो । युवतीको शरीरमा केही गहना थिए । अलि कति पैसा पनि साथमा थियो । युवकले एक दिन उनलाई कोही आफन्त अति नै विरामी परेको सुनायो र गहना र पैसा माग्यो । युवतीको मन पग्लियो । उपकार हुने ठानेर जिम्मा लगाइन आफुसँग भएको केही चल अचल सम्पत्ती ।
तर युवक उपकारका लागि गएको होइन रहेछ । युवतीसँग भएको त्यही गहना र केही पैसा बोकेर उम्कने दाउँ मात्रै उसले गरेछ । माइतीले छिर्न दिदैनन् जोसँग साथ लागेर हिँडेकी थिइन उसले तुच्छ व्यवहार देखायो । बेसाहारा जस्तै बनेकी उनलाई चितवन भरतपुरको आदर्श गृहले साथ दियो । हो कुशन ब्याग पस्र खोल र मैन उनी जस्तैले बनाएका हुन् ।
भरतपुरमा महिलाहरुले चलाएको आदर्श नारी विकास केन्द्र भन्ने सामाजिक संस्था छ । सो संस्थाले १८ महिनाअघि संचालन गरेको आदर्श गृहमा उनी जस्ता १६ जना महिला र उनीहरुका आठजना बालबालिकाहरुले आश्रय पाए । सवै परिवारको साथ नपाएका महिलाहरु थिए । श्रीमानको िहंसाले प्रताडित थियो उनीहरुको जीवन ।
नारी विकास केन्द्रले १८ महिना आदर्श गृह चलाउँदा ३५ लाख रुपैयाँ खर्च भयो । यो खर्च नेदरल्याणका विद्यार्थीले पुराना किताप र जन्म दिनका उपहार बेचेर तथा खाजा खर्च जोगाएर आदर्श गृहका लागि जुटाइ दिएका हुन् । भारत र नेपालका महिलाको अवस्था अध्ययन गरेर थेसिस लेख्न नेपाल आएकी विद्यार्थी उइका विनको मन पग्लदा जन्मेको हो आदर्श गृह ।
आदर्श नारी विकास केन्द्रकी मिना खरेलका अनुसार पारिवारिक िहंसाले पिडित नेपालका यस्ता महिललाई केही सहयोग गर्ने इच्छा उइकाले व्यक्त गरिन् । उनको प्रस्तावमा राम्रैसँग छलफल भयो र केही प्रभावकारी काम गर्ने निधो भयो । उइका नेदरल्याण फर्किन् । त्यहाँ ११ जना अरु साथीहरुलाई समेटेर 'दिदी फाउण्डेशन' खडा गरिन ।
फाउण्डेशनले आदर्श गृह धान्ने आड दियो । अनि त्यहाँ बस्न आए १६ जना महिला र उनीहरुका आठजना बालबालिका । जस मध्ये केही धनीका छोरी बुहारी थिए । कानुनी उपचार नपाएर रुदै हिडेका थिए । आदर्श गृहले केहीको मुद्दा लड्यो । केहीका श्रीमान र अरु परिवार राखेर छलफल गरायो ।
आएका मध्ये सातजना महिला र उनीहरु मध्येका दुई बालबालिका घरपरिवारमै फर्के । बाँकी नौ महिला र छजान बालबालिकालाई पठाउँन सक्ने अवस्था आएन । अनि सिप सिकाउने क्रम सुरु भयो । सिपमा उनीहरु पारङगत भए । सिलाइ कटाइ र हस्तकलाको सिपबाट बनाएका सामानहरु बेच्न उनीहरुले भरतपुरको वडा नं। १० मा अदर्श व्यवसायिक केन्द्र पनि खोलेका छन् । सिप छ, बनाएका सामान बिक्री भए जीवन सजिलै चल्छ भन्ने उनीहरुलाई लागेको छ ।
समान बिक्रीको लागि बजार खोज्न आदर्श नारी विकास केन्द्र पनि लागेको छ । नेदरल्याणको दिदी फाउण्डेसन पनि हस्तकलालाई उतै लैजाने सोचमा छ । जसका लागि उसले 'दिदी' लोगो समेत जुराएको छ । आदर्श गृहमा अव नयाँ महिलाहरु आउँदैछन् । पहिलो चरणमा बसेर अन्तिम समयसम्म आश्रय लिएका मध्ये केही माइतीको संरक्षण पाउने भएपछि फर्कदै छन् ।
केही प्रशिक्षक भएर अलि टाढै जाने आँट गर्दैछन् । जस्तै विहेपछि गहना बोकेर लोग्ने भागेको अपाङता भएकी युवती आफु जस्तै अरु धेरैलाई सिप सिकाउने अभियानमा लाग्ने प्रण गरेकी छन् । केहीलाई आदर्श गृहले नै प्रशिक्षक बनाएर राख्ने छ । बोल्न नसक्ने र साहारा नभएर हार खाएका महिलाहरु गृहमा आएर आँटिला भए । त्यसैले आदर्श गृह पनि विदेशीको सहयोग बिना चल्ने योजनामा छ ।
पहिलो चरणमा आश्रय लिएर बसेका महिलाले जे सिप सिके त्यसको आधारमा बनाएका समान बेचेर अब आश्रय गृह चलाउने कार्यक्रमका संयोजक मिना खरेलको भनाइ छ । सरकारले बेसाहारा महिलाका लागि १५ ठाउँमा यस्ता सेवा केन्द्र खोल्ने घोषणा त गरेको हो तर कार्यन्वयन भएन । नारी विकास केन्द्रले आफ्नै पहलमा धेरै गरेर देखाइ सकेको छ । मानव हितमा आफुले गरे मध्येको यो उच्चतम काम भएको खरेल सुनाउँछिन् ।

काम गरिहने हात

बाहिरको मौसम चिसो चिसो छ । माहौल भने अलि गरम नै छ । पुर्वी चितवनमा एकजना व्यक्ति प्रहरी हिरासतमै बिते छन् । दिउँसो गाउँलेले साइकल चोरेको आरोप लगाएर इलाका प्रहरी कार्यालयमा बुझाएको मान्छेको निधन भएपछि प्रहरीले आफन्त नभेटाएको भन्दै वेवारिसे लाश नगरपालिका मार्फत सतगत गरे छ । उसले आत्म हत्या गरेको हो भन्ने जिकिर गरेर प्रहरी थाक्दैन । यत्तिकैमा आशंकाको बादल फार्दैन भनेर उसका परिवार पछाडी हट्दैन । परिवारलाई माओवादी पार्टीको साथ छ । जसका कारण आन्दोलन सशक्त हुँदै गाछ । मृत्युका बारेमा न्यायिक आयोग गठन गर्न माग राखेर चितवन बन्द समेत भयो । मौसम चिसो भए पनि बन्दैले माहौल गरम त बनाउँछनै ।
यो चिसो मौसम र गरम माहौलमा एका बिहानै चितवनका लियो क्लवहरुले मनाउने सप्ताह व्यापी कार्यक्रमहरुको शुभारम्भको मेसोपनि जुरेको रहेछ । बिहान आठ बजे नै पुगियो लायन्स चोकको लायन्स भवनमा । बन्दले बिथोलेर नै होला सहभागि जुटिसकेका थिएनन् । जति जम्मा भएका छन् ति एकआपसमा गफिदै थिए । पुगेको केही क्षणमै कफी आयो । कागजको बुट्टे कपमा आएको दुध हालेको कफी स्वादिलो नै थियो । कफीले मौसमको चिसो पखाल्न सहयोग गर्ने नै भयो । पिउँदै यसो यता सरेको देखियो कफी त त्यही तयार पो भइरहेको छ । टिनको गोलाकार बट्टाको टाउँकोमा किट्ली देखिन्छ । कट्लिीभन्दा तल स्टोभ रहेछ । जो देखिदैन । स्टोभ बलिरहेको हुँदो रहेछ । किट्लिमा हुन्छ दुध ।
कफी चाहियो भने किट्लिको दुध कपमा खनायो अनि दियो । कप आडैको एउटा प्लाष्टिकको बाल्टीमा छ । कपमा दुध भर्नुभन्दा अघि बाल्टीमै भएको एउटा स्टीलको सानो बट्टा झिकेर कफी र मसलाको मिश्रण पर्छ त्यसको पिँधमा । दुई बातले उचालेर जहाँ पनि लैजान मिल्ने यो मोवाइल कफी एउटा खाइ लाग्दो युवाले चलाएका छन् । सफा जिन्सको ज्याकेट र जिन्सकै पाइन्ट लगाएका उनले कपाल पनि मिलाएरै काटेका छन् । उनी यताको पहाडी मुलका होइनन्, मधेसी पक्का हुन उस्तै परे भारतीय पनि हुन सक्छन् तर जे भए पनि उनी मिहनेतमा विश्वास राख्ने काममा लगाव राख्ने व्यक्ति पक्का हुन् । यताका हामी भएको भए यसरी काम गर्न अति लाज मान्ने थियौं ।
कार्यक्रम सुरु भयो । लियो क्लव, युवाहरुको क्लव हो । युवाले समाज र देशका लागि गर्नु पर्ने कामका चर्चाहरु त्यहाँ भए र कार्यक्रम मध्य अवस्थामा पुगेपछि कफी बाँड्ने क्रम फेरि सुरु भयो । त्यो युवक किट्ली उचाल्छ कप झिकेर कफी छर्छ अनि कपमा दुध भर्छ । तयार कफी कुर्चीमा बसेकाहरुलाई बाँड्छ । उसको कफीको चुस्की लिदै धेरैले भाषण सुनिरहेका छन् मंचबाट बक्ताले युवाहरुको भुमिकाको चर्चा जो भइरहेको छ । मलाई लाग्यो मंचबाट भाषण गर्नेभन्दा कुर्चीमा बसेर कफी पिउँदै त्यो सुन्नेभन्दा कफी बाँडी रहेको त्यो युवक कता हो कता उपल्लो दर्जामा छ । यसको काम गराइ हेर्छु कुनै सिर्जनामा तल्लिन साधकको जस्तो लाग्छ उसको गतिविधि । मिठ्ठो कफी पिलाउनु छ भन्ने उसलाई लागेको छ । भाषणमा ध्यान छैन किट्ली उचाल्छ कप निकाल्छ कफीको धुलो छर्छ दुध खन्याउँछ ल्याएर दिन्छ मान्छेले स्वाद मानेर पिउँछन् ।
यो दृश्य निकै नियाले मैले । कमिला धमिराको जस्तो लगन उसमा देखे मैले । फूलमा हुने परागको थोरै थारै कण बटुलेर मानाका माना मह जम्मा गर्ने माहुरी जस्तै पो हो कि यो युवक भन्ने लाग्यो मलाई । जे होस कोठमा अरुले युवा भएर समाजमा के गुर्न पर्छ भन्ने भाषण गरि रहेका थिए उसले युवा भएर यही गर्नु पर्छ भन्ने काम गरेरै देखाइ रहेको थियो ।
कार्यक्रम सकियो बाहिर निस्कदा सडक सुन सान थियो । प्रहरीले हिरासतमा राखेको व्यक्ति मरेपछि उसको बारेमा सत्यतथ्य पत्ता लगाउन आयोजना भएको बन्दका कारण पसल गाडी सवै बन्द थिए । प्रहरीले हिरासतमा राखेको व्यक्ति मर्नु हुँदैन । मरेपछि दोष कस्को हो कमजोरी कस्को हो कम्जोरी गर्ने र दोषि पक्ष कारवाहीको भागिदार हुनै पर्छ । यो विषयमा सवै चुप लागे पनि माओवादी अगाडी आएर बोलेको छ । चोरीको आरोप लागेको व्यक्तिलाई जे सुकै होस भनेर चुप लागेर बस्नु उचित कदापी हुँदेन । तर मृतकको परिवारलाई अन्याय परेको छ भनेर आवाज उठाउने बेलामा अरु धेरैलाई अफ्ठेरो पार्ने काम कदापी गर्नु हुँदैन । बन्दले धेरैलाई अफ्ठेरोमा पार्छ । जसलाई दवाव दिन खोजेको हो उसलाई पटक्कै केही छुदैन । जनताको हितमा काम गरेको छु भन्ने पार्टीले जनसाधरणलाई दुख दिने गरेर नै बन्द राख्छन् ।
बन्दले परिणाम केही नआए पनि काम गरेको हो भनेर देखाउन सजिलो हुन्छ । त्यसैले आन्दोलन गर्नेलाई बन्द अति पृय लाग्छ । नेपालमा बोलिदिएको भरमा बन्द हुन्छ । माओवादी जस्तो आधार भएको पार्टीले राख्यो भने बन्द नहोला भनेर चिताउने पर्दैन । तर बन्दको आह्वान मात्रै गर्ने हो र खोल्नेलाई कसैले केही नगर्ने हो भने यहाँ बन्द हुनै सक्दैन । वास्तवमा बन्द आह्वान मात्रै गर्ने हो त्यो आह्वान जो जस्ले मान्छन मान्छ् नमान्नेहरुलाई सैले केही नगर्ने नै हो । तर आह्वान मानेनन् भने उसकोमा तोडफेड र ताण्डव हुन्छ । जनाधार भएको देखिने माओवादीले पनि अझैसम्म बन्दको आह्वान मात्रै गरेर कार्यक्रम सफल पार्न सकेको छैन । उ पनि तोडफोडमै उत्रन्छ ।
हो म लियोको कार्यक्रमबाट सडकमा निस्किए । पुलचोकमा नेताहरु टन्नै थिए । खाइ लाग्दा ज्यान भएको युवाहरु थिए । फाट्ट फुट्ट चलेका मोटरसाइकल डोराएर जाउ भनेर उनीहरु हप्काइ रहेका थिए । हजुर विरामी ल्याएर आएको भन्नेलाई पनि दया देखाउन सकेका थिएनन् । उनीहरुको आवाजमा चेतावनी भरिएको हुन्थ्यो । किन चलाएको ए फोडिदिउँ भन्ने हुँकार हुन्थ्यो । म सडकमा केही बेर टोलाए । अघिको त्यो कफी बेच्ने केटो सम्झे । यहीलेका यी युवा सम्झे ।
कफी बेच्ने केटोको कामको उद्देश्य समाजका लागि भन्ने थिएन देशका लागि भन्ने थिएन । यसले राम्रो कफी तयार पारेर बेच्ने र परिवारको गुजारा चलाउने ध्याउन्न मात्रै राखेको थियो । सडकका युवाहरु कोही निर्धोलाई न्याय दिन भनेर आएको थिए । यो फरक फरक उद्देश्यका लागि दुवैले केही न केही काम त गरेकै थिए तर कोठाको युवकले गर्ने काम सवैलाई खुसी पार्ने खालको थियो । यता सडकका युवाले केका लागि गरि रहेका छन् भन्ने सोधखोज गर्ने फुस्रद कसैलाई थिएन जे गरिराछन् त्यो कसैलाई चित्त बुझेको होइन । अन्यायमा परेकाले न्याय पाउओस अरुले पनि सास्ती नपाउन अर्थात सर्प पनि मरोस तर सर्प मारिहाल्नु पर्ने जिव भने होइन लठ्ठि पनि नभाँचियोस भन्ने उपाए र विधि सोच्न हाम्रा नेताहरु पटक्कै लागेनन् । सिर्जनशिल काममा लगाउनु पर्ने युवालाई सडकमा झारेर टाउर बाल्ने तोडफोड गराउने गतिविधिमै मात्रै उपयोग भइरहे हाम्रा युवाहरु । त्यो अर्काको मोटरसाइकल तोडफोड गर्ने र पसलको सिसामा ढुंगा हिर्कानेलाई के थाहा एक कप मिठो कफी बनाउन कति मिहेनत चाहिन्छ भन्ने । बनाउन मिहेनत लाग्छ भन्ने बुझेकाले भत्काउने कुरामा आफुलाई कहिल्यै अग्रसर गराउँदैन । त्यसैले नाम ठेगना राष्ट्रियता थाहा नभए पनि त्यो मिठो कफी बनाउने युवाअरु भन्दा माथि छ ।